گزیده ها قسمت سوم 16 بهمن - 95
وزیر دفاع آمریکا اعلام کرد این کشور قصد ندارد برای تقابل با آنچه «رفتار بد ایران» خواند، نیروهایش را در خاورمیانه افزایش دهد.
به گزارش العالم به نقل از رویترز؛ «جیمز متیس»، وزیر دفاع آمریکا روز شنبه در توکیو اعلام کرد کشورش قصد ندارد برای تقابل با آنچه «رفتار بد ایران» خواند، سربازان آمریکایی را در خاورمیانه افزایش دهد؛ اما مدعی شد جهان فعالیتهای ایران را نادیده نخواهد گرفت.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که روز گذشته (جمعه) دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تحریمهای جدیدی را علیه ایران وضع کرد. چهارشنبه هفته گذشته نیز کاخ سفید از آنچه «هشدار به ایران» نامید خبر داد.
متیس در توکیو مدعی شد هشدار به ایران، به دلیل رفتار نامناسبش ارزشمند است.
در ادعاها و اظهارات مضحک وی که در یک نشست خبری مطرح شد آمده است: «در خصوص ایران؛ این کشور بزرگترین کشور حامی تروریسم در جهان است و فکر میکنم عاقلانه است که اطمینان حاصل شود ایران درک کند آنچه انجام میدهد، توجه بسیاری را جلب میکند.»
وی افزود: «نیازی نمیبینم هماکنون تعداد نیروهایمان را در خاورمیانه افزایش دهیم. این بحث در حال حاضر مطرح نیست. همیشه از ظرفیت چنین اقدامی برخورداریم؛ اما حالا فکر میکنم به چنین اقدامی نیازی نیست.»
وزیر دفاع آمریکا همچنین بدون اشاره به دولت اوباما مدعی شد نادیده گرفتن رفتار ایران صحیح نیست. وی افزود: «نادیده گرفتن آن و گذشتن از کنار آن به اتفاقات مناسب منجر نمیشود.»
آمریکا برای مقابله با آنچه تهدیدهای انصارالله یمن خوانده است، یک ناوشکن به آبهای این کشور اعزام کرده است.
آتشسوزی، خشکسالی، سیل و حالا برف و کولاک و بهمن. این فهرستی از بلایای چند وقت اخیری است که هرکدام مناطقی از کشور را دچار بحران کرده، جدیدترین ميهمان این روزهای کشور که دستکم ١٨ استان را درگیر خود کرده بود، همین مورد آخر؛ یعنی برف و کولاک و بهمن بود، از کردستان و کهگیلویهوبویراحمد تا گیلان و مازندران و سمنان، بیشترین آسیبها را اما در جادههای شرقی تهران به سمت شمال به بار آورد.
به گزارش شرق، ریزش بهمن و مسدودشدن جادهها دستکم منجر به فوت پنج هموطن و درراهماندن هزاران نفر از مسافرانی که راهی گلستان و مازندران یا برعکس به سمت تهران بودند شد. بارش برف و بروز یخبندان البته غیرقابلپیشبینی نبود و از اوایل هفته قبل سازمان هواشناسی درباره آن هشدارهای لازم را داده بود.
موج سرمای اخیر البته به غیر از جاهایی که انتظارش میرفت، سر از جاهای عجیبی هم درآورد؛ از استانهای گرمسیری و جنوبی مثل بوشهر تا کویرهای کرمان و بم. تصویر نخلهای برفگرفته از جمله تصاویر غریبی بود که این روزها زیاد منتشر شد. همین بارش برف اما روی دیگری هم داشت، بهگونهای که معاون عملیات سازمان امدادونجات کشور ظهر روز گذشته از فوت پنج نفر در بهمن آبعلی و امدادرسانی بیش از ۲۴ هزار نفر در سراسرر کشور خبر داد. مدیر راهداری شرق استان تهران که به کمک آسیبدیدگان رفته بود، خود یکی از جانباختگان بوده است.
٢٧ استان کشور زیر برف
شاهین فتحی، معاون عملیات سازمان امدادونجات کشور، در همین رابطه ضمن ارائه جزئیات عملیات امداد در برف و کولاک از ١٢ تا ۱٥ بهمن ٩٥ تا ساعت ١٢:٣٠ امروز اعلام کرد: ۲۷ استان کشور؛ یعنی همه استانها بهجز سیستانوبلوچستان، همدان، خراسانجنوبی و هرمزگان از این موضوعع متأثر شدهاند و درحالحاضر- روز جمعه - مناطق امدادرسانی شامل ۱۷۲ شهر، روستا و محور برفگیر میشود. در این عملیات به ۲۴ هزاروصد نفرر امدادرسانی شده و هشتهزار و ٦٠٠ نفر اسکان اضطراری یافتهاند. ٢٨نفر از جمله هشت خانم باردار به مراکز درمانی منتقل شده و ۳۷ نفر نیز خدماتت سرپایی دریافت کردهاند.
به گفته وی، دو نفر در سقوط بهمن مهاباد و آبعلی نجات یافته و پنج نفر در سقوط بهمن مبارکآباد - آبعلی جان باختهاند. داوود طلوعی، مدیر پرتلاش راهداری شرق استان تهران، یکی از جانباختگان بر اثر ریزش بهمن آبعلی بود که با تلاش امدادگران و نیروهای هلالاحمر ظهر روز جمعه پیکر وی در بین حادثهدیدگان ریزش بهمن خارج شد.
بر اساس اعلام مسئولان در این عملیات دو هزار و ۷۶۳ خودرو از برف رهاسازی شده و ۳۵۲ تیم امداد شامل هزار و ۳۳۱ نفر در عملیات حضور داشتهاند. به گفته فتحی، هفتهزار و ۷۱۰ تخته پتو، ششهزار و ۶۷۰ بسته غذایی، ٢٠٠ کیلوگرم خرما، چهارهزار و ۵۶۰ قوطی کنسرو، ۸۷۰ بطری آب معدنی، دوهزار و ۸۲۰ قرص نان و ۹۵۵ بسته بیسکویت به افراد داده شده و امدادرسانی در ١٨ استان آذربایجانشرقی، اردبیل، البرز، تهران، بوشهر، خوزستان،، خراسانشمالی و رضوی، زنجان، سمنان، قزوین، کرمان، کهگیلویهو بويراحمد، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران و یزد ادامه دارد. به گفته مسئولان، تاا ظهر روز گذشته سههزار تخته پتو، هزار و صد قرص نان، ۵۵کیلو خرما، چهارهزار و ٥٠٠ بسته غذایی و هزار و ۳۰۰ قوطی کنسروجات بین آسیبدیدگانن توزیع شده است.
ارتش وارد میشود
درهمینحال امیر عباسعلی اسدی، فرمانده قرارگاه عملیاتی لشکر ۲۳ تکاور، با اشاره به سقوط بهمن در جاده هراز و مسدودشدن راهها، اظهار كرد: بلافاصله پس از حادثه ناگوار سقوط بهمن در جاده هراز، ستاد بحران نزاجا به تکاوران مراتکاور نزاجا اعلام کرد که با حضور در منطقه به کمکک حادثهدیدگان بشتابند که در کمتر از یک ساعت تکاوران مجرب و امدادرسان با سه دستگاه خودرو کراس (خودرو کشنده) یک دستگاه آمبولانس بههمراه تیم پزشکی، تجهیزات گرمایشی و تعداد ۱۰ نفر از تکاوران امدادرسان و فرمانده گردان در منطقه حضور یافتند. وی افزود: تعداد چندین خودرو وو سرنشینان آنها که در بهمن گرفتار شده را نجات دادند و متأسفانه تعداد چند نفر از هموطنان عزیزمان که جان خود را از دست دادند از زیر بهمن بیرونن کشیدند.
بار دیگر کمک از سگهای زندهیاب
مدیرعامل جمعیت هلالاحمر استان تهران از نجات فرد گرفتار در بهمن و رهاسازی شش دستگاه خودرو از زیر بهمن در منطقه مبارکآباد دماوند خبر داد. حسین کتابدار در گفتوگو با ایلنا با اعلام نجات یک نفر از هموطنان از زیر بهمن گفت: در این عملیات سه نفر از یک خودرو گرفتار در زیر بهمن رهاسازی شده و درمجموع دو دستگاه خودرو نیمهسنگین و چهار خودرو سواری از زیر بهمن رهاسازی شدند. وی با بیان اینکه امدادرسانی در این عملیات با پنج قلاده سگ زندهیاب، دستگاههای بیورادار و دیگر تجهیزات لازم انجام شده است، گفت: عملیات جستوجو در بهمن شرق تهران با رهاسازی تمامی خودروهای گرفتار پایان یافت.
کتابدار با یادآوری اینکه شب جمعه، بهمن این منطقه را دچار حادثه کرد، افزود: راهداری پس از تخلیه مسیر، متوجه خودروهای گرفتار در زیر بهمن شده است. به گفته او، پنجشنبهشب تعداد زیادی درراهمانده در منطقه امامزاده هاشم توسط نیروهای امدادی هلال احمر در شرکت نفت آبعلی، مساجد و مدارس اطراف اسکان اضطراری یافتند. خبرها از کشتهشدن پنج نفر در ریزش بهمن در آبعلی حکایت داشت؛ اما معاون استاندار تهران از احتمال افزایش جانباختگان حادثه ریزش بهمن در آبعلی خبر داد.
بیبرقی زیر برف
استانهای شمالی کشور هم امسال زمستان سختی را گذراندند؛ از ابتدای زمستان که بارش برف در مناطق مختلف کشور شروع شد، استان مازندران و گیلان به علت برف و سرما با قطعی آب و گاز مواجه شدند و به درختهای میوه آسیب جدی وارد شد. در سه روز اخیر نیز بارش شدید برف، قطعی برق و مسدودشدن مسیرها را در استانهای گیلان و مازندران در پی داشته است. در پی بارش برف شدید، استاندار گیلان از قطعشدن برق حدود ٨٠ هزار خانوار در روز پنجشنبه بهدلیل بارش برف سنگین در نقاط مختلف این استان خبر داد که روز جمعه بهتدریج برق خانوارها وصل شد. قطعشدن برق بهدلیل کهنهبودن کابلها و شکستن درختان و همچنین وزش باد شدید با سرعت ٨٠ کیلومتر در ساعت اتفاق افتاد.
بارش برف که از چهارشنبهشب در گیلان آغاز شده، همچنان باشدت ادامه دارد و رشت تاکنون بیشترین برف را در جلگه داشته است که به تعطیلی مدارس و دانشگاههای این شهر منجر شد و تمامی مدارس و دانشگاههای گیلان بهدلیل برودت هوا و صرفهجویی در مصرف گاز امروز و فردا نیز تعطیل خواهند بود. صفهای طولانی در مقابل برخی نانواییها در منطقه لبآب رشت بهدلیل قطعی برق مشکلات زیادی ایجاد کرده و شهروندان رشت، سرمای زمستان را با سختی میگذرانند. محسن ناصری، از اهالی شهرستان لنگرود در گفتوگو با «شرق» با اشاره به سرمای شدید هوا میگوید: «تمامی مسیرهای ارتباطی به روستاها مسدود شده و بهدلیل صعبالعبوربودن جادهها امدادرسانی بهکندی انجام میشود. از پنجشنبه تا ظهر جمعه برق نداشتیم و فشار گاز نیز بسیار کم بود.
بهدلیل سرما و برودت هوا درختان زیادی شکستند و به زمینهای کشاورزی لطمات جدی وارد شد. عبور و مرور در خود شهر نیز با مشکلات زیادی مواجه شده است». استان کردستان نیز در روزهای گذشته با بارش شدید برف و کولاک و برودت دما مواجه بوده است؛ این استان که در هفته گذشته با بارش بهمن مواجه بود و در پی آن چهار کولبر جان باختند، در ٤٨ ساعت گذشته نیز کاهش محسوس دما را تجربه کرده است. روز پنجشنبه تردد در محور سقز - مریوان که بهدلیل کولاک شدید، بسته شده بود، از ساعت ١٠ صبح جمعه بعد از برفروبی کامل باز شد.
راه حدود ٩٠ روستا نیز بر اثر بارش برف و کولاک مسدود شده که در حال بازگشایی این مسیرها هستند. هیمن قادری، فعال اجتماعی کُرد که در پیرانشهر ساکن است، درباره وضعیت سرمای این منطقه به «شرق» میگوید: «به غير از بهمن منطقه بيورانِ سردشت كه منجر به کشتهشدن چهار نفر از كولبرها شد، بهمن دیگری هم دو روز بعد از بهمن بيوران در ارتفاعات پيرانشهر ریزش کرد كه سه نفر زير بهمن ماندند، از آنها دو نفر نجات پیدا کردند و یک نفر درگذشت. روز بعد از بهمن پيرانشهر هم بهمنی ديگر در يكى از روستاهاى مهاباد آمد که تلفات جانی نداشت؛ اما امسال و تا این لحظه خوشبختانه قطعی برق نداشتهایم».
روایت یک شاهد عینی
«بهرام»، شهروندی که عصر روز پنجشنبه از سمت قائمشهر در مازندران به سمت تهران راه افتاد و در اوج بروز بوران و کولاک در مسیر بود و برای چندینساعت در راه گیر کرده بود، اما در نهایت ساعت چهار صبح به تهران رسید، درباره تجربه و مشاهدات خود از اتفاقی که در این مسیر افتاد به «شرق» اینطور گفت: «من ساعت حدود پنج بود که وارد ورودی فیروزکوه شدم، جاده باز و ترافیک هم سبک و روان بود. نرسیده به گدوک یکباره مه شدیدی جاده را گرفت و هوا خیلی سرد شد، به نظر کولاک شده بود، کمی که جلوتر رفتم، متوجه شدم تعداد زیادی از ماشینها بههم برخورد کردهاند، کمی بعد برف هم شروع شد و دمای هوا تا منفی ١٩ درجه رسید (دماسنج ماشین من این عدد را نشان میداد) تصمیم گرفتم برای بستن زنجیر چرخ و یخشکن توقف کنم، ماشینهای زیادی در حاشیه مسیر ایستاده بودند و تعداد زیادی هم سر میخوردند و با بقیه برخورد میکردند، ماشین من هم از چندجا آسیب خیلی بد دید، ترافیک شدیدی درست شده بود، نکتهای که من متوجه شدم این بود که تقریبا همه سرنشینان خودروهایی که در مسیر بودند زنجیر چرخ داشتند، اما تقریبا ٩٠درصدشان بلد نبودند آن را نصب کنند، امکان اینکه کسی به بقیه هم کمک کند نبود، سرمای شدید فرصت نمیداد و کسی توان اضافه نداشت.
طبق مشاهدات من، امدادگران هلالاحمر با دو پاترول و یک پرادو خیلی سریع به محل رسیده بودند و در حال کمک به مردم بودند، اما از بقیه نهادها مثل پلیس، راهداری، ماشینهای برفروب و... من حداقل جز یک مورد چیزی ندیدم. ساعت ١٠ شب بود که ترافیک شدیدتر شد و راه هم بسته بود، از همه طرف صدای ناله و کمک و التماس مردم را میشنیدم، هلالاحمریها بخشی از مسیر را باز کردند و ما دنبالشان راه افتادیم، من برای هر چهار چرخ ماشینم یخشکن نصب کرده بودم و میتوانستم مسیر را ادامه بدهم، اما بقیه در راه ماندند، در مسیر خودروهای خیلی زیادی را دیدم که زیر برف مدفون شده بودند و برخی از آنها حتی درشان هم باز بود و نمیدانم سرنشینان آنها کجا بودند.
کمی جلوتر، قبل از آزادراه پردیس چادرهای هلالاحمر را دیدم که مردم را اسکان داده بودند، همینطور در برخی شهرهای در مسیر در مسجدها و بقیه مکانهای عمومی باز بود و مردم را اسکان میدادند. ماشینهای شهرداریهای این شهرها هم ایستاده بودند و مردم را هدایت میکردند و میگفتند جاده بسته است، اما برخی ماشینها مثل من مایل به ادامه مسیر بودند، در ادامه وقتی رسیدیم دیدیم که ورودی آزادراه پردیس بسته است، یکساعتونیم در راه ماندیم تا باز شد. وقتی وارد شدیم متوجه شدم کل مسیر یخ زده و راه بسته است، خودروهای زیادی به گاردریل خورده و یا تصادف کرده و متوقف شده بودند، اما در نهایت من ساعت حدود چهار صبح بود که به اول بزرگراه بابایی تهران رسیدم، نمیدانم برای بقیه کسانی که توی راه مانده بودند چه اتفاقی افتاد».
به گزارش شرق، ریزش بهمن و مسدودشدن جادهها دستکم منجر به فوت پنج هموطن و درراهماندن هزاران نفر از مسافرانی که راهی گلستان و مازندران یا برعکس به سمت تهران بودند شد. بارش برف و بروز یخبندان البته غیرقابلپیشبینی نبود و از اوایل هفته قبل سازمان هواشناسی درباره آن هشدارهای لازم را داده بود.
موج سرمای اخیر البته به غیر از جاهایی که انتظارش میرفت، سر از جاهای عجیبی هم درآورد؛ از استانهای گرمسیری و جنوبی مثل بوشهر تا کویرهای کرمان و بم. تصویر نخلهای برفگرفته از جمله تصاویر غریبی بود که این روزها زیاد منتشر شد. همین بارش برف اما روی دیگری هم داشت، بهگونهای که معاون عملیات سازمان امدادونجات کشور ظهر روز گذشته از فوت پنج نفر در بهمن آبعلی و امدادرسانی بیش از ۲۴ هزار نفر در سراسرر کشور خبر داد. مدیر راهداری شرق استان تهران که به کمک آسیبدیدگان رفته بود، خود یکی از جانباختگان بوده است.
٢٧ استان کشور زیر برف
شاهین فتحی، معاون عملیات سازمان امدادونجات کشور، در همین رابطه ضمن ارائه جزئیات عملیات امداد در برف و کولاک از ١٢ تا ۱٥ بهمن ٩٥ تا ساعت ١٢:٣٠ امروز اعلام کرد: ۲۷ استان کشور؛ یعنی همه استانها بهجز سیستانوبلوچستان، همدان، خراسانجنوبی و هرمزگان از این موضوعع متأثر شدهاند و درحالحاضر- روز جمعه - مناطق امدادرسانی شامل ۱۷۲ شهر، روستا و محور برفگیر میشود. در این عملیات به ۲۴ هزاروصد نفرر امدادرسانی شده و هشتهزار و ٦٠٠ نفر اسکان اضطراری یافتهاند. ٢٨نفر از جمله هشت خانم باردار به مراکز درمانی منتقل شده و ۳۷ نفر نیز خدماتت سرپایی دریافت کردهاند.
به گفته وی، دو نفر در سقوط بهمن مهاباد و آبعلی نجات یافته و پنج نفر در سقوط بهمن مبارکآباد - آبعلی جان باختهاند. داوود طلوعی، مدیر پرتلاش راهداری شرق استان تهران، یکی از جانباختگان بر اثر ریزش بهمن آبعلی بود که با تلاش امدادگران و نیروهای هلالاحمر ظهر روز جمعه پیکر وی در بین حادثهدیدگان ریزش بهمن خارج شد.
بر اساس اعلام مسئولان در این عملیات دو هزار و ۷۶۳ خودرو از برف رهاسازی شده و ۳۵۲ تیم امداد شامل هزار و ۳۳۱ نفر در عملیات حضور داشتهاند. به گفته فتحی، هفتهزار و ۷۱۰ تخته پتو، ششهزار و ۶۷۰ بسته غذایی، ٢٠٠ کیلوگرم خرما، چهارهزار و ۵۶۰ قوطی کنسرو، ۸۷۰ بطری آب معدنی، دوهزار و ۸۲۰ قرص نان و ۹۵۵ بسته بیسکویت به افراد داده شده و امدادرسانی در ١٨ استان آذربایجانشرقی، اردبیل، البرز، تهران، بوشهر، خوزستان،، خراسانشمالی و رضوی، زنجان، سمنان، قزوین، کرمان، کهگیلویهو بويراحمد، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران و یزد ادامه دارد. به گفته مسئولان، تاا ظهر روز گذشته سههزار تخته پتو، هزار و صد قرص نان، ۵۵کیلو خرما، چهارهزار و ٥٠٠ بسته غذایی و هزار و ۳۰۰ قوطی کنسروجات بین آسیبدیدگانن توزیع شده است.
ارتش وارد میشود
درهمینحال امیر عباسعلی اسدی، فرمانده قرارگاه عملیاتی لشکر ۲۳ تکاور، با اشاره به سقوط بهمن در جاده هراز و مسدودشدن راهها، اظهار كرد: بلافاصله پس از حادثه ناگوار سقوط بهمن در جاده هراز، ستاد بحران نزاجا به تکاوران مراتکاور نزاجا اعلام کرد که با حضور در منطقه به کمکک حادثهدیدگان بشتابند که در کمتر از یک ساعت تکاوران مجرب و امدادرسان با سه دستگاه خودرو کراس (خودرو کشنده) یک دستگاه آمبولانس بههمراه تیم پزشکی، تجهیزات گرمایشی و تعداد ۱۰ نفر از تکاوران امدادرسان و فرمانده گردان در منطقه حضور یافتند. وی افزود: تعداد چندین خودرو وو سرنشینان آنها که در بهمن گرفتار شده را نجات دادند و متأسفانه تعداد چند نفر از هموطنان عزیزمان که جان خود را از دست دادند از زیر بهمن بیرونن کشیدند.
بار دیگر کمک از سگهای زندهیاب
مدیرعامل جمعیت هلالاحمر استان تهران از نجات فرد گرفتار در بهمن و رهاسازی شش دستگاه خودرو از زیر بهمن در منطقه مبارکآباد دماوند خبر داد. حسین کتابدار در گفتوگو با ایلنا با اعلام نجات یک نفر از هموطنان از زیر بهمن گفت: در این عملیات سه نفر از یک خودرو گرفتار در زیر بهمن رهاسازی شده و درمجموع دو دستگاه خودرو نیمهسنگین و چهار خودرو سواری از زیر بهمن رهاسازی شدند. وی با بیان اینکه امدادرسانی در این عملیات با پنج قلاده سگ زندهیاب، دستگاههای بیورادار و دیگر تجهیزات لازم انجام شده است، گفت: عملیات جستوجو در بهمن شرق تهران با رهاسازی تمامی خودروهای گرفتار پایان یافت.
کتابدار با یادآوری اینکه شب جمعه، بهمن این منطقه را دچار حادثه کرد، افزود: راهداری پس از تخلیه مسیر، متوجه خودروهای گرفتار در زیر بهمن شده است. به گفته او، پنجشنبهشب تعداد زیادی درراهمانده در منطقه امامزاده هاشم توسط نیروهای امدادی هلال احمر در شرکت نفت آبعلی، مساجد و مدارس اطراف اسکان اضطراری یافتند. خبرها از کشتهشدن پنج نفر در ریزش بهمن در آبعلی حکایت داشت؛ اما معاون استاندار تهران از احتمال افزایش جانباختگان حادثه ریزش بهمن در آبعلی خبر داد.
بیبرقی زیر برف
استانهای شمالی کشور هم امسال زمستان سختی را گذراندند؛ از ابتدای زمستان که بارش برف در مناطق مختلف کشور شروع شد، استان مازندران و گیلان به علت برف و سرما با قطعی آب و گاز مواجه شدند و به درختهای میوه آسیب جدی وارد شد. در سه روز اخیر نیز بارش شدید برف، قطعی برق و مسدودشدن مسیرها را در استانهای گیلان و مازندران در پی داشته است. در پی بارش برف شدید، استاندار گیلان از قطعشدن برق حدود ٨٠ هزار خانوار در روز پنجشنبه بهدلیل بارش برف سنگین در نقاط مختلف این استان خبر داد که روز جمعه بهتدریج برق خانوارها وصل شد. قطعشدن برق بهدلیل کهنهبودن کابلها و شکستن درختان و همچنین وزش باد شدید با سرعت ٨٠ کیلومتر در ساعت اتفاق افتاد.
بارش برف که از چهارشنبهشب در گیلان آغاز شده، همچنان باشدت ادامه دارد و رشت تاکنون بیشترین برف را در جلگه داشته است که به تعطیلی مدارس و دانشگاههای این شهر منجر شد و تمامی مدارس و دانشگاههای گیلان بهدلیل برودت هوا و صرفهجویی در مصرف گاز امروز و فردا نیز تعطیل خواهند بود. صفهای طولانی در مقابل برخی نانواییها در منطقه لبآب رشت بهدلیل قطعی برق مشکلات زیادی ایجاد کرده و شهروندان رشت، سرمای زمستان را با سختی میگذرانند. محسن ناصری، از اهالی شهرستان لنگرود در گفتوگو با «شرق» با اشاره به سرمای شدید هوا میگوید: «تمامی مسیرهای ارتباطی به روستاها مسدود شده و بهدلیل صعبالعبوربودن جادهها امدادرسانی بهکندی انجام میشود. از پنجشنبه تا ظهر جمعه برق نداشتیم و فشار گاز نیز بسیار کم بود.
بهدلیل سرما و برودت هوا درختان زیادی شکستند و به زمینهای کشاورزی لطمات جدی وارد شد. عبور و مرور در خود شهر نیز با مشکلات زیادی مواجه شده است». استان کردستان نیز در روزهای گذشته با بارش شدید برف و کولاک و برودت دما مواجه بوده است؛ این استان که در هفته گذشته با بارش بهمن مواجه بود و در پی آن چهار کولبر جان باختند، در ٤٨ ساعت گذشته نیز کاهش محسوس دما را تجربه کرده است. روز پنجشنبه تردد در محور سقز - مریوان که بهدلیل کولاک شدید، بسته شده بود، از ساعت ١٠ صبح جمعه بعد از برفروبی کامل باز شد.
راه حدود ٩٠ روستا نیز بر اثر بارش برف و کولاک مسدود شده که در حال بازگشایی این مسیرها هستند. هیمن قادری، فعال اجتماعی کُرد که در پیرانشهر ساکن است، درباره وضعیت سرمای این منطقه به «شرق» میگوید: «به غير از بهمن منطقه بيورانِ سردشت كه منجر به کشتهشدن چهار نفر از كولبرها شد، بهمن دیگری هم دو روز بعد از بهمن بيوران در ارتفاعات پيرانشهر ریزش کرد كه سه نفر زير بهمن ماندند، از آنها دو نفر نجات پیدا کردند و یک نفر درگذشت. روز بعد از بهمن پيرانشهر هم بهمنی ديگر در يكى از روستاهاى مهاباد آمد که تلفات جانی نداشت؛ اما امسال و تا این لحظه خوشبختانه قطعی برق نداشتهایم».
روایت یک شاهد عینی
«بهرام»، شهروندی که عصر روز پنجشنبه از سمت قائمشهر در مازندران به سمت تهران راه افتاد و در اوج بروز بوران و کولاک در مسیر بود و برای چندینساعت در راه گیر کرده بود، اما در نهایت ساعت چهار صبح به تهران رسید، درباره تجربه و مشاهدات خود از اتفاقی که در این مسیر افتاد به «شرق» اینطور گفت: «من ساعت حدود پنج بود که وارد ورودی فیروزکوه شدم، جاده باز و ترافیک هم سبک و روان بود. نرسیده به گدوک یکباره مه شدیدی جاده را گرفت و هوا خیلی سرد شد، به نظر کولاک شده بود، کمی که جلوتر رفتم، متوجه شدم تعداد زیادی از ماشینها بههم برخورد کردهاند، کمی بعد برف هم شروع شد و دمای هوا تا منفی ١٩ درجه رسید (دماسنج ماشین من این عدد را نشان میداد) تصمیم گرفتم برای بستن زنجیر چرخ و یخشکن توقف کنم، ماشینهای زیادی در حاشیه مسیر ایستاده بودند و تعداد زیادی هم سر میخوردند و با بقیه برخورد میکردند، ماشین من هم از چندجا آسیب خیلی بد دید، ترافیک شدیدی درست شده بود، نکتهای که من متوجه شدم این بود که تقریبا همه سرنشینان خودروهایی که در مسیر بودند زنجیر چرخ داشتند، اما تقریبا ٩٠درصدشان بلد نبودند آن را نصب کنند، امکان اینکه کسی به بقیه هم کمک کند نبود، سرمای شدید فرصت نمیداد و کسی توان اضافه نداشت.
طبق مشاهدات من، امدادگران هلالاحمر با دو پاترول و یک پرادو خیلی سریع به محل رسیده بودند و در حال کمک به مردم بودند، اما از بقیه نهادها مثل پلیس، راهداری، ماشینهای برفروب و... من حداقل جز یک مورد چیزی ندیدم. ساعت ١٠ شب بود که ترافیک شدیدتر شد و راه هم بسته بود، از همه طرف صدای ناله و کمک و التماس مردم را میشنیدم، هلالاحمریها بخشی از مسیر را باز کردند و ما دنبالشان راه افتادیم، من برای هر چهار چرخ ماشینم یخشکن نصب کرده بودم و میتوانستم مسیر را ادامه بدهم، اما بقیه در راه ماندند، در مسیر خودروهای خیلی زیادی را دیدم که زیر برف مدفون شده بودند و برخی از آنها حتی درشان هم باز بود و نمیدانم سرنشینان آنها کجا بودند.
کمی جلوتر، قبل از آزادراه پردیس چادرهای هلالاحمر را دیدم که مردم را اسکان داده بودند، همینطور در برخی شهرهای در مسیر در مسجدها و بقیه مکانهای عمومی باز بود و مردم را اسکان میدادند. ماشینهای شهرداریهای این شهرها هم ایستاده بودند و مردم را هدایت میکردند و میگفتند جاده بسته است، اما برخی ماشینها مثل من مایل به ادامه مسیر بودند، در ادامه وقتی رسیدیم دیدیم که ورودی آزادراه پردیس بسته است، یکساعتونیم در راه ماندیم تا باز شد. وقتی وارد شدیم متوجه شدم کل مسیر یخ زده و راه بسته است، خودروهای زیادی به گاردریل خورده و یا تصادف کرده و متوقف شده بودند، اما در نهایت من ساعت حدود چهار صبح بود که به اول بزرگراه بابایی تهران رسیدم، نمیدانم برای بقیه کسانی که توی راه مانده بودند چه اتفاقی افتاد».
نخستين رسانهاي كه انتخاب بازرگان به عنوان رئيس دولت موقت را پيشبيني كرد، اطلاعات بود كه ١٦ بهمن در گزارشي نوشت: «آنچه قطعي به نظر ميرسد، معرفي بازرگان به عنوان نخستوزير انقلابي است كه احتمالا عصر امروز از جانب امام اعلام ميشود». اطلاعات خبر از تشكيل جلسهاي در اقامتگاه امام با حضور مهندس بازرگان و دكتر سحابي داد. خبري كه اواخر شب ١٥ بهمن، به اطلاع خبرنگار رسيده بود و براي همين به چاپ آن روز نرسيده بود. يادمان نرود آن سالها، اطلاعات و كيهان روزنامههاي عصر بودند.
به گزارش شرق، اطلاعات نوشته بود با نزديكان امام تماس برقرار شده تا از مسائل بحثشده در آن جلسه، آگاهي حاصل شود. روزنامه اطلاعات به نقل از يكي از نزديكان امام كه نامش برده نشده بود، نوشت: «گفته شده امام از اعلام اسامي تعيينشده براي شركت در شوراي انقلاب كشور خودداري كرده است». آسوشيتدپرس هم نوشته بود امام قرار بوده در يك مصاحبه مطبوعاتي، عصر امروز (شانزدهم بهمن) اسامي شورا و رئيس دولت را مشخص و اعلام كند؛ چه اين مصاحبه انجام شود و چه به تعويق بيفتد از هماكنون مشخص است مهندس بازرگان در دولت انقلاب مهمترين نقش را خواهد داشت.
استناد روزنامه اطلاعات به شخص بازرگان اين بود: «رهبر نهضت آزادي بعد از آمدن بختيار، تلاشهاي زيادي براي ايجاد كانال بين امام و دولت و برخي محافل نظامي آغاز كرد و به گفته آگاهان، لحن ملايم امام در مصاحبه مطبوعاتي شنبه صبح، بيارتباط با تلاشهاي بازرگان نبوده است». اطلاعات نوشته بود: «در محافل نزديك به نهضت آزادي هم شايع شده چون تشكيل كابينه موقت انقلاب بهجاي دولت فعلي، بدون موافقت ارتش و بختيار نميتواند صورت گيرد، تلاشهايي در جريان است كه اين كابينه به عنوان يك راهحل مسالمتآميز براي ايجاد زمينههاي لازم براي رفراندوم به دولت و ارتش قبولانده شود و ترديدي نيست كه مذاكرات جداگانه با بازرگان در ٧٢ ساعت گذشته و با امام و مقامات ارتش و نخستوزير، هنوز به پايان نرسيده است».
گزارشگر اطلاعات از آنجا چنين نتيجهاي را گرفته بود كه تا آن زمان، نه تغييري در مواضع ارتش حاصل شده بود و نه بختيار؛ تاجاييكه بختيار پيش از اين به خبرنگار اطلاعات گفته بود براي همكاري احتمالي با افرادي كه از سوي امام معرفي ميشوند، با ترميم كلي كابينه با اين شخصيتها به طور رسمي همكاري ميكند و اين راهحل هم از سوي امام رد شده بود. اطلاعات در ادامه، خبر از ملاقاتي ميدهد كه قرار بوده عصر همان روز بين بختيار و بازرگان صورت بگيرد و آخرين نتايج مذاكرات بازرگان با امام و مشاوران نزديكش به اطلاع بختيار برسد. پيشبيني اطلاعات اين بود كه احتمالا، بختيار راهحل تازهاي براي يك توافق ارائه خواهد كرد.
اطلاعات به نقل از پاري ماچ، بازرگان را «چريك پير» توصيف كرده بود كه از ١٦سالگي عليه فاشيسم و استعمار در فراسوي مرزهاي وطنش و داخل خاك ايران عليه جبر حاكم، مبارزه كرده بود.
برخلاف نوشته روزنامه اطلاعات، در برخي منابع خبري، تاريخ جلسهاي كه با حضور اعضای شورای انقلاب اسلامی در اقامتگاه آیتالله خمینی در دبستان علوی شماره ۲ برگزار شد و مهدی بازرگان به عنوان نخستوزیر دولت موقت تعیین شد، ١٤ بهمن ذكر شده است؛ اما آنچه همه بر آنن متفقاند، اين است كه حکم نخستوزیری بازرگان در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ مصادف با ششم ربیعالاول ۱۳۹۹ ابلاغ و در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ درر آمفیتئاتر مدرسه علوی به او اعطا شد.
در مراسم اعطاي حكم كه با حضور جمع زيادي از خبرنگاران داخلي و خارجي با سخنان امام آغاز شد، امام در بخشي از سخنان خود تأکيد کرد انتخاب مهندس بازرگان به پيشنهاد و نظر شوراي انقلاب بوده است: «ايشان وزراي خود را تعيين ميکنند و به ما معرفي ميکنند تا شوراي انقلاب ما که پيشنهادش و نظرش اين بود که ايشان رئيس دولت باشد، وزرايشان را بررسي ميکنند و انشاءالله مسائل به طور سهل و خوبي انجام بگيرد». امام، بختيار را از مخالفت با دولت موقت بر حذر داشت و به او اخطار كرد تا با دولت موقت مخالفتی نکند.
در آن جلسه، يكي از خبرنگاران از امام سؤال كرد: «حضرت آيتالله فرمودهايد کساني که اين دولت را نپذيرند، اطاعت نکنند، تنبه ميدهم که آنها مجازات سخت خواهند شد. اگر ارتش نپذيرند، چه پيشبيني ميکنيد و چه خواهيد کرد». پاسخ امام اين بود: «ارتش چنين عملي را نخواهد کرد و اگر چنانچه بکند، اولا از طرف خدا مجازات خواهد شد و ثانيا در مواقع مقتضي، جزائي را که قانون اسلام تعيين کرده است، اجرا ميکنيم و از حالا هم اگر خداینخواسته چنين کردند، اعلام ميکنيم». خبرنگار ديگري سؤال كرد: «حضرت آيتالله... با توجه به تماس نزديکي که با آقاي مهندس بازرگان و... داشتند و همچنين با آقاي بختيار، بختيار چه موضعي در برابر اعلام اين جمهوري اسلامي خواهد داشت يا دارد و همچنين چه عکسالعمل يا موضعي در برابر اين امر خواهد داشت يا دارد».
امام باز پاسخ داد: «اگر هر دو عاقل باشند و علاقه به مملکت داشته باشند، بايد مصلح باشند و اگر خائن باشند و بخواهند به مملکت خيانت بکنند، اين امرش با خودشان نيست». سؤال بعدي اين بود: «آيا به نظر حضرتعالي، قانون اساسي ١٩٠٦ غيرقانوني است يا اينکه، اين قانون اساسي ١٩٠٦ ميتواند چارچوبي باشد براي دوره انتقالي». باز پاسخ امام اين بود: «اين قانون غير از بسياري از موادش که به زور در او وارد شده است، تا ملت رأي برخلاف نداده است، به قوت خودش باقي است». پس از پايان سخنان امام، حجتالاسلام هاشميرفسنجاني متن فرمان نخستوزيري بازرگان را قرائت کرد. در اين پيام آمده بود: «بنا به پيشنهاد شوراي انقلاب، جنابعالي را بدون درنظرگرفتن روابط حزبي و بستگي به گروهي خاص، مأمور تشکيل دولت موقت مينمايم».
مهندس بازرگان پس از حمد الهی، از امام و مردم سپاسگزاري کرد و مسئوليت خويش را عظيمترين وظيفهاي دانست که در ٧٢ سال عمر مشروطه به کسي داده شده است. پس از سخنان بازرگان، بار ديگر امام رشته سخن را به دست گرفت و از مردم خواستند با انجام تظاهرات، نظر خود را درباره دولت بازرگان اعلام کنند؛ سپس امام به سه سؤال خبرنگاران درباره موضعگيري ارتش و بختيار و قانون اساسي مشروطه پاسخ داد. از صبح سهشنبه، ١٧ بهمنماه، بازرگان به محل کميته استقبال از امام خميني، نقلمکان کرد و تا شب با انتقال وسايل ضروري زندگي از منزل خود به مدرسه علوي عملا در آن دو مکان استقرار يافت.
در حکم نخستوزیری بازرگان آمده بود: «بنا به پيشنهاد شورای انقلاب، بر حسب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اكثريت قاطع قريب به اتفاق ملت ايران كه در اجتماعات عظيم و تظاهرات وسيع و متعدد در سراسر ايران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است و به موجب اعتمادی كه به ايمان راسخ شما به مكتب مقدس اسلام و اطلاعی كه از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون درنظرگرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، مأمور تشكيل دولت موقت مینمايم تا ترتيب اداره امور مملكت و خصوصا انجام رفراندوم و رجوع به آرای عمومی ملت درباره تغيير نظام سياسی كشور به جمهوری اسلامی و تشكيل مجلس مؤسسان از منتخبين مردم جهت تصويب قانون اساسی نظام جديد و انتخاب مجلس نمايندگان ملت بر طبق قانون اساسی جديد را بدهيد».
كيهان از اطلاعات در انتشار خبر انتصاب بازرگان به رياست دولت موقت عقبتر بود. ١٤ بهمن به نقل از امام نوشت كه دولت را بهزودي معرفي خواهم كرد. ١٥ بهمن به نقل از بختيار تيتر زد كه به آيتالله خميني اجازه تشكيل دولت موقت را نميدهم و ١٦ بهمن باز تيتر زد كه امام رئيس دولت موقت را امروز حتما معرفي ميكند. ١٧ بهمنماه هم تيتر كيهان اعلام برنامههاي دولت بازرگان بود؛ ازجمله برگزاري همهپرسي درباره تغيير رژيم، انتخابات مجلس مؤسسان و انجام انتخابات مجلس. بازرگان گفته بود كه از تهديد و دستگيري نميترسم و اگر دستگير شود، ممنون هم خواهد شد؛ چون راحت ميشود. جمله معروف او كه تيتر روزنامه كيهان شده بود، اين بود: «كابينه من سايه خيال نيست، خيلي هم جدي است».
كيهان همان روز گمانهزني كرده بود كه احتمالا چه كساني عضو كابينه بازرگان خواهند بود. از علياصغر حاجسيدجوادي، رضا شايان، فريدون جم، ابراهيم يزدي، يدالله سحابي و حسن نزيه بهعنوان اعضاي احتمالي شوراي انقلاب نام برده بود.همان روز نوشته شد كه بازرگان موقتا از رهبري نهضت كنار خواهد رفت. درباره علت كنارهگيري بازرگان آمده بود كه علت اين تصميم اين است كه بازرگان نه به علت يك فرد حزبي بلكه بهعنوان يك فرد سياسي مستقل كابينه خود را تشكيل خواهد داد تا فرصت رسيدگي به شغل تازهاش را داشته باشد. در خبري آمده بود كه حزب ملت ايران هم همان روز جلسهاي داشته و درباره شركت فروهر در كابينه بازرگان صحبت شده است.
اطلاعات براي اينكه ثابت كند خبر انتصاب بازرگان را او زودتر از كيهان و بعضا رسانههاي خارجي منتشر كرده است، ١٧ بهمنماه لازم ديد يادآوري كند كه: «از بعد از ظهر گذشته كه اطلاعات بهعنوان اولين رسانه گروهي اعلام كرد كه بازرگان نخستوزير شده. اجتماعات گوناگوني برپا شده است و با توجه به اينكه مصاحبه امام و مفاد آن اعلام نشده بود؛ اما زماني كه متن مصاحبه از طرف رسانههاي ديگر جهان اعلام شد، خبر اطلاعات مورد تأييد قرار گرفت».
انتصاب بازرگان به رياست دولت موقت نشان ميداد كه رايزنيها با بختيار بينتيجه بوده است و طبيعتا بايد انتظار واكنش بختيار را داشت. بختيار همان روز گفت كه دولت موقت را تا شوخي است، ميپذيرم. اين را روزنامه كيهان بازنشر كرده بود؛ بااينحال جوّ انقلابي به نفع بازرگان بود تا بختيار. اصناف، اتحاديهها و سازمانها و ادارات دولتي يكبهيك در حمايت از بازرگان اعلاميه و بيانيه صادر ميكردند. دولتي كه بختيار مدعي رياست آن بود، عملا نه تحت مديريت او بود و نه از او حرفشنوي داشت.
همان روزها شهرها محل راهپيمايي و تظاهرات مردم در حمايت از بازرگان بود. اطلاعات ١٧ بهمن تيتر زد «تظاهرات عظيم به پشتيباني از بازرگان». كيهان هم همان روز نوشت كه اطراف اقامتگاه امام همه شعار ميدادند، «بازرگان بازرگان حكومتت مبارك»، «مهندس بازرگان نخستوزير ايران»، «بازرگان بازرگان مجري حكم قرآن». «سلام بر بازرگان رهبر آزادگان» كيهان نوشت كه گروههاي زيادي از مردم بعد از اعلام فرمان امام براي بازرگان به سوي محل اقامت او حركت كردند و همزمان خيابانهاي اطراف بهارستان پيش از ورود بختيار به مجلس بسته شد و يك مأمور از مردم حاضر در ميدان بهارستان درخواست كرد كه شعار ندهند. كيهان ١٩ بهمنماه هم باز نوشت كه ميليونها نفر به بازرگان بله گفتند و عكسهاي راهپيماييهاي سراسر كشور را هم منتشر كرد.
نكته جالب اين بود كه همان روزها علياصغر حاجسيدجوادي هم به خاطر انتشار مقالهاي عليه ارتش در اطلاعات، بازداشت شده بود. روزنامه اطلاعات در صفحه دوِ خود تظاهرات در حمايت از بازرگان را پوشش داده بود و در صفحه سه هم تظاهرات در اعتراض به دستگيري حاجسيدجوادي را.
به گزارش شرق، اطلاعات نوشته بود با نزديكان امام تماس برقرار شده تا از مسائل بحثشده در آن جلسه، آگاهي حاصل شود. روزنامه اطلاعات به نقل از يكي از نزديكان امام كه نامش برده نشده بود، نوشت: «گفته شده امام از اعلام اسامي تعيينشده براي شركت در شوراي انقلاب كشور خودداري كرده است». آسوشيتدپرس هم نوشته بود امام قرار بوده در يك مصاحبه مطبوعاتي، عصر امروز (شانزدهم بهمن) اسامي شورا و رئيس دولت را مشخص و اعلام كند؛ چه اين مصاحبه انجام شود و چه به تعويق بيفتد از هماكنون مشخص است مهندس بازرگان در دولت انقلاب مهمترين نقش را خواهد داشت.
استناد روزنامه اطلاعات به شخص بازرگان اين بود: «رهبر نهضت آزادي بعد از آمدن بختيار، تلاشهاي زيادي براي ايجاد كانال بين امام و دولت و برخي محافل نظامي آغاز كرد و به گفته آگاهان، لحن ملايم امام در مصاحبه مطبوعاتي شنبه صبح، بيارتباط با تلاشهاي بازرگان نبوده است». اطلاعات نوشته بود: «در محافل نزديك به نهضت آزادي هم شايع شده چون تشكيل كابينه موقت انقلاب بهجاي دولت فعلي، بدون موافقت ارتش و بختيار نميتواند صورت گيرد، تلاشهايي در جريان است كه اين كابينه به عنوان يك راهحل مسالمتآميز براي ايجاد زمينههاي لازم براي رفراندوم به دولت و ارتش قبولانده شود و ترديدي نيست كه مذاكرات جداگانه با بازرگان در ٧٢ ساعت گذشته و با امام و مقامات ارتش و نخستوزير، هنوز به پايان نرسيده است».
گزارشگر اطلاعات از آنجا چنين نتيجهاي را گرفته بود كه تا آن زمان، نه تغييري در مواضع ارتش حاصل شده بود و نه بختيار؛ تاجاييكه بختيار پيش از اين به خبرنگار اطلاعات گفته بود براي همكاري احتمالي با افرادي كه از سوي امام معرفي ميشوند، با ترميم كلي كابينه با اين شخصيتها به طور رسمي همكاري ميكند و اين راهحل هم از سوي امام رد شده بود. اطلاعات در ادامه، خبر از ملاقاتي ميدهد كه قرار بوده عصر همان روز بين بختيار و بازرگان صورت بگيرد و آخرين نتايج مذاكرات بازرگان با امام و مشاوران نزديكش به اطلاع بختيار برسد. پيشبيني اطلاعات اين بود كه احتمالا، بختيار راهحل تازهاي براي يك توافق ارائه خواهد كرد.
اطلاعات به نقل از پاري ماچ، بازرگان را «چريك پير» توصيف كرده بود كه از ١٦سالگي عليه فاشيسم و استعمار در فراسوي مرزهاي وطنش و داخل خاك ايران عليه جبر حاكم، مبارزه كرده بود.
برخلاف نوشته روزنامه اطلاعات، در برخي منابع خبري، تاريخ جلسهاي كه با حضور اعضای شورای انقلاب اسلامی در اقامتگاه آیتالله خمینی در دبستان علوی شماره ۲ برگزار شد و مهدی بازرگان به عنوان نخستوزیر دولت موقت تعیین شد، ١٤ بهمن ذكر شده است؛ اما آنچه همه بر آنن متفقاند، اين است كه حکم نخستوزیری بازرگان در تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ مصادف با ششم ربیعالاول ۱۳۹۹ ابلاغ و در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ درر آمفیتئاتر مدرسه علوی به او اعطا شد.
در مراسم اعطاي حكم كه با حضور جمع زيادي از خبرنگاران داخلي و خارجي با سخنان امام آغاز شد، امام در بخشي از سخنان خود تأکيد کرد انتخاب مهندس بازرگان به پيشنهاد و نظر شوراي انقلاب بوده است: «ايشان وزراي خود را تعيين ميکنند و به ما معرفي ميکنند تا شوراي انقلاب ما که پيشنهادش و نظرش اين بود که ايشان رئيس دولت باشد، وزرايشان را بررسي ميکنند و انشاءالله مسائل به طور سهل و خوبي انجام بگيرد». امام، بختيار را از مخالفت با دولت موقت بر حذر داشت و به او اخطار كرد تا با دولت موقت مخالفتی نکند.
در آن جلسه، يكي از خبرنگاران از امام سؤال كرد: «حضرت آيتالله فرمودهايد کساني که اين دولت را نپذيرند، اطاعت نکنند، تنبه ميدهم که آنها مجازات سخت خواهند شد. اگر ارتش نپذيرند، چه پيشبيني ميکنيد و چه خواهيد کرد». پاسخ امام اين بود: «ارتش چنين عملي را نخواهد کرد و اگر چنانچه بکند، اولا از طرف خدا مجازات خواهد شد و ثانيا در مواقع مقتضي، جزائي را که قانون اسلام تعيين کرده است، اجرا ميکنيم و از حالا هم اگر خداینخواسته چنين کردند، اعلام ميکنيم». خبرنگار ديگري سؤال كرد: «حضرت آيتالله... با توجه به تماس نزديکي که با آقاي مهندس بازرگان و... داشتند و همچنين با آقاي بختيار، بختيار چه موضعي در برابر اعلام اين جمهوري اسلامي خواهد داشت يا دارد و همچنين چه عکسالعمل يا موضعي در برابر اين امر خواهد داشت يا دارد».
امام باز پاسخ داد: «اگر هر دو عاقل باشند و علاقه به مملکت داشته باشند، بايد مصلح باشند و اگر خائن باشند و بخواهند به مملکت خيانت بکنند، اين امرش با خودشان نيست». سؤال بعدي اين بود: «آيا به نظر حضرتعالي، قانون اساسي ١٩٠٦ غيرقانوني است يا اينکه، اين قانون اساسي ١٩٠٦ ميتواند چارچوبي باشد براي دوره انتقالي». باز پاسخ امام اين بود: «اين قانون غير از بسياري از موادش که به زور در او وارد شده است، تا ملت رأي برخلاف نداده است، به قوت خودش باقي است». پس از پايان سخنان امام، حجتالاسلام هاشميرفسنجاني متن فرمان نخستوزيري بازرگان را قرائت کرد. در اين پيام آمده بود: «بنا به پيشنهاد شوراي انقلاب، جنابعالي را بدون درنظرگرفتن روابط حزبي و بستگي به گروهي خاص، مأمور تشکيل دولت موقت مينمايم».
مهندس بازرگان پس از حمد الهی، از امام و مردم سپاسگزاري کرد و مسئوليت خويش را عظيمترين وظيفهاي دانست که در ٧٢ سال عمر مشروطه به کسي داده شده است. پس از سخنان بازرگان، بار ديگر امام رشته سخن را به دست گرفت و از مردم خواستند با انجام تظاهرات، نظر خود را درباره دولت بازرگان اعلام کنند؛ سپس امام به سه سؤال خبرنگاران درباره موضعگيري ارتش و بختيار و قانون اساسي مشروطه پاسخ داد. از صبح سهشنبه، ١٧ بهمنماه، بازرگان به محل کميته استقبال از امام خميني، نقلمکان کرد و تا شب با انتقال وسايل ضروري زندگي از منزل خود به مدرسه علوي عملا در آن دو مکان استقرار يافت.
در حکم نخستوزیری بازرگان آمده بود: «بنا به پيشنهاد شورای انقلاب، بر حسب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اكثريت قاطع قريب به اتفاق ملت ايران كه در اجتماعات عظيم و تظاهرات وسيع و متعدد در سراسر ايران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است و به موجب اعتمادی كه به ايمان راسخ شما به مكتب مقدس اسلام و اطلاعی كه از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون درنظرگرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، مأمور تشكيل دولت موقت مینمايم تا ترتيب اداره امور مملكت و خصوصا انجام رفراندوم و رجوع به آرای عمومی ملت درباره تغيير نظام سياسی كشور به جمهوری اسلامی و تشكيل مجلس مؤسسان از منتخبين مردم جهت تصويب قانون اساسی نظام جديد و انتخاب مجلس نمايندگان ملت بر طبق قانون اساسی جديد را بدهيد».
كيهان از اطلاعات در انتشار خبر انتصاب بازرگان به رياست دولت موقت عقبتر بود. ١٤ بهمن به نقل از امام نوشت كه دولت را بهزودي معرفي خواهم كرد. ١٥ بهمن به نقل از بختيار تيتر زد كه به آيتالله خميني اجازه تشكيل دولت موقت را نميدهم و ١٦ بهمن باز تيتر زد كه امام رئيس دولت موقت را امروز حتما معرفي ميكند. ١٧ بهمنماه هم تيتر كيهان اعلام برنامههاي دولت بازرگان بود؛ ازجمله برگزاري همهپرسي درباره تغيير رژيم، انتخابات مجلس مؤسسان و انجام انتخابات مجلس. بازرگان گفته بود كه از تهديد و دستگيري نميترسم و اگر دستگير شود، ممنون هم خواهد شد؛ چون راحت ميشود. جمله معروف او كه تيتر روزنامه كيهان شده بود، اين بود: «كابينه من سايه خيال نيست، خيلي هم جدي است».
كيهان همان روز گمانهزني كرده بود كه احتمالا چه كساني عضو كابينه بازرگان خواهند بود. از علياصغر حاجسيدجوادي، رضا شايان، فريدون جم، ابراهيم يزدي، يدالله سحابي و حسن نزيه بهعنوان اعضاي احتمالي شوراي انقلاب نام برده بود.همان روز نوشته شد كه بازرگان موقتا از رهبري نهضت كنار خواهد رفت. درباره علت كنارهگيري بازرگان آمده بود كه علت اين تصميم اين است كه بازرگان نه به علت يك فرد حزبي بلكه بهعنوان يك فرد سياسي مستقل كابينه خود را تشكيل خواهد داد تا فرصت رسيدگي به شغل تازهاش را داشته باشد. در خبري آمده بود كه حزب ملت ايران هم همان روز جلسهاي داشته و درباره شركت فروهر در كابينه بازرگان صحبت شده است.
اطلاعات براي اينكه ثابت كند خبر انتصاب بازرگان را او زودتر از كيهان و بعضا رسانههاي خارجي منتشر كرده است، ١٧ بهمنماه لازم ديد يادآوري كند كه: «از بعد از ظهر گذشته كه اطلاعات بهعنوان اولين رسانه گروهي اعلام كرد كه بازرگان نخستوزير شده. اجتماعات گوناگوني برپا شده است و با توجه به اينكه مصاحبه امام و مفاد آن اعلام نشده بود؛ اما زماني كه متن مصاحبه از طرف رسانههاي ديگر جهان اعلام شد، خبر اطلاعات مورد تأييد قرار گرفت».
انتصاب بازرگان به رياست دولت موقت نشان ميداد كه رايزنيها با بختيار بينتيجه بوده است و طبيعتا بايد انتظار واكنش بختيار را داشت. بختيار همان روز گفت كه دولت موقت را تا شوخي است، ميپذيرم. اين را روزنامه كيهان بازنشر كرده بود؛ بااينحال جوّ انقلابي به نفع بازرگان بود تا بختيار. اصناف، اتحاديهها و سازمانها و ادارات دولتي يكبهيك در حمايت از بازرگان اعلاميه و بيانيه صادر ميكردند. دولتي كه بختيار مدعي رياست آن بود، عملا نه تحت مديريت او بود و نه از او حرفشنوي داشت.
همان روزها شهرها محل راهپيمايي و تظاهرات مردم در حمايت از بازرگان بود. اطلاعات ١٧ بهمن تيتر زد «تظاهرات عظيم به پشتيباني از بازرگان». كيهان هم همان روز نوشت كه اطراف اقامتگاه امام همه شعار ميدادند، «بازرگان بازرگان حكومتت مبارك»، «مهندس بازرگان نخستوزير ايران»، «بازرگان بازرگان مجري حكم قرآن». «سلام بر بازرگان رهبر آزادگان» كيهان نوشت كه گروههاي زيادي از مردم بعد از اعلام فرمان امام براي بازرگان به سوي محل اقامت او حركت كردند و همزمان خيابانهاي اطراف بهارستان پيش از ورود بختيار به مجلس بسته شد و يك مأمور از مردم حاضر در ميدان بهارستان درخواست كرد كه شعار ندهند. كيهان ١٩ بهمنماه هم باز نوشت كه ميليونها نفر به بازرگان بله گفتند و عكسهاي راهپيماييهاي سراسر كشور را هم منتشر كرد.
نكته جالب اين بود كه همان روزها علياصغر حاجسيدجوادي هم به خاطر انتشار مقالهاي عليه ارتش در اطلاعات، بازداشت شده بود. روزنامه اطلاعات در صفحه دوِ خود تظاهرات در حمايت از بازرگان را پوشش داده بود و در صفحه سه هم تظاهرات در اعتراض به دستگيري حاجسيدجوادي را.
برزخ اجرایی دو تبصره در بودجه 95 کشور که با هدف «تقویت توان وامدهی به بخش مسکن از طریق افزایش سرمایه بانک عامل» به تصویب رسید، باعث تاخیر در رونق بازار ملک شده است. قرار بود سرمایه بانک عامل بخش مسکن با «فروش بخشی از اموال غیرمنقول دولت»، 5 هزار میلیارد تومان و از محل «تسویه بخشی از طلب دولتی بانک»، 10 هزار میلیارد تومان افزایش یابد و در مجموع، رقم سرمایه بانک عامل حداقل 4 برابر شود. عدم پرداخت منابع سرمایهساز، امکان جبران 6 نارسایی در تسهیلات مسکن را گرفته است.
به گزارش دنیای اقتصاد، «انجماد اجرایی» سیاست مصوب برای تامین «سرمایه وامساز» در بخش مسکن، امکان رفع 6 نارسایی بانکی در مسیر ورود بازار ملک به فاز رونق را سلب کرده است. مطابق مفاد دو تبصره از بودجه امسال کل کشور، قرار بود سرمایه بانک عامل بخش مسکن با هدف «افزایش توان تسهیلاتدهی» 3/ 5 برابر شود اما فرجام این تبصرهها از عملیاتی نشدن برنامه تقویت منابع اولیه وام مسکن حکایت دارد. بررسیهای «دنیای اقتصاد» از آنچه برای تحرکبخشی هدفمند به بازار ملک، در متن قانون بودجه سال 95 کل کشور گنجانده شده، حاکی است: دولت اجازه داشت طی سال جاری، در گام اول با فروش بخشی از داراییهای ملکی وزارت راه و شهرسازی (اموال غیرمنقول)، میزان سرمایه بانک عامل بخش مسکن را 5 هزار میلیارد تومان افزایش دهد و در گام دوم، از محل یک حساب بانک مرکزی (حساب مازاد حاصل از ارزیابی خالص دارایی خارجی بانک مرکزی)، 45 هزار میلیارد تومان از مطالبات دولتی 12 بانک را تسویه کند که سهم بانک عامل بخش مسکن از این گام، 10 هزار میلیارد تومان تعیین شده بود.
این دو گام که به ترتیب در قالب تبصرههای 19 و 35 در بودجه تعریف شده، به دنبال «اصلاح صورتهای مالی» و «افزایش توان تسهیلاتدهی» بانکها است اما سهم بانک پرداختکننده وام مسکن از این دو تبصره سرمایهساز -که میتوانست کل سرمایه بانک عامل را به حدود 18 هزار میلیارد تومان برساند- تا کنون، «صفر» بوده است. کمبود سرمایه فعلی بانک عامل بخش مسکن که حدود 3500 میلیارد تومان برآورد میشود، سبب شده از یک سو تسهیلات فعلی ساخت و خرید مسکن بهصورت «ناکافی»، «گران»، «کم تنوع» و البته «زمانبر با طول انتظار فراتر از نرخ طبیعی»، در اختیار متقاضیان و فعالان بازار ملک قرار بگیرد و از سوی دیگر، دامنه پوشش این بخش با تسهیلات بانکی، به کمترین حد 10 سال اخیر نزول کند. هر میزان افزایش سرمایه بانک، قدرت تسهیلاتدهی در بخش مسکن را بر حسب نوع تسهیلات، حدود 5 برابر افزایش میدهد.
در حال حاضر دسترسی به تسهیلات بدون سپرده خرید مسکن –اوراق- از نظر وامگیرندهها، «پرهزینه» توصیف میشود. تسهیلات ارزانقیمت مشمول سپردهگذاری نیز که علیالقاعده برابر فرمول تعیین شده در صندوق پسانداز، باید ظرف یک سال در اختیار خانهاولیها قرار بگیرد به دلیل ناتوانی افراد در عمل به الگوی مصوب سپردهگذاری (کف سپرده)، ظرف 18 ماه به ثبتنامکنندهها پرداخت میشود. در این میان، ناکافی بودن سقف تسهیلات برای گروهی از متقاضیان بهخصوص آن دسته از تسهیلاتی که پرداخت آنها در مقطع فعلی میتواند بازار را از فاز پیشرونق ارتقا دهد، نارسایی سوم وام مسکن به حساب میآید که در کنار تنوع محدود تسهیلات دارای سقف متفاوت، از نفوذ تسهیلات مسکن به بازار تقاضا در مقایسه با سایر بخشهای اقتصادی وامگیرنده کاسته است.
دو نارسایی دیگر تسهیلات پرداختی از سوی بانک عامل بخش مسکن طی سال جاری، به طور مستقیم متوجه بازار ساخت و سازهای ارزانقیمت است که تحت تاثیر کمبود توان وامدهی ناشی از ناچیز بودن سرمایه بانک در مقایسه با تقاضای وام، بروز کرده است. در حال حاضر، مسیر پرداخت تسهیلات ارزانقیمت برای نوسازی بافت فرسوده و همچنین تسهیلات ساخت و عرضه مسکن اجتماعی –واحدهای مسکونی مخصوص حداکثر سه دهک اول جامعه- با چالش منابع و سود بانکی مواجه است. مجموع 6 نارسایی تسهیلاتی در بخش مسکن طی امسال، سبب شده سهم بخش مسکن از کل تسهیلات شبکه بانکی پرداخت شده طی 9 ماه اول، به 8 درصد نزول کند که پایینترین سهم از سال 86 تا کنون برآورد میشود. در 9 ماه اول امسال از 382 هزار میلیارد تومان انواع تسهیلات پرداختی از سوی بانکها به بخشهای مختلف، 34 هزار میلیارد تومان نصیب بخش مسکن شد.
سهم مسکن از کل تسهیلات بانکی در سالهای 86 تا 91 بهطور متوسط حدود 20 درصد بود اما در سال 93 به زیر 12 درصد و در سال 94 به حدود 10 درصد کاهش یافت. در حال حاضر، سهم مسکن از تسهیلات در شرایطی 2 واحد درصد کاهش یافته که ابعاد بازار ملک به لحاظ حجم معاملات خرید، دست کم 9 درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. در این میان، سهم بانک عامل بخش مسکن در پرداخت تسهیلات که قرار بود در سال جاری حداقل به نصف کل تسهیلات پرداختی به این بخش افزایش یابد، در سطح کمتر از 50 درصد قرار دارد. وضع موجود سهم بخش مسکن از تسهیلات بانکی مشخص میکند: شرایط پرداخت و نوع تسهیلات مسکن، با مختصات اقتصادی حجم قابل توجهی از متقاضیان وام –چه سازنده و چه خریدار- سازگار نیست که این نارسایی در صورتی که هدف مصوب دولت برای افزایش 2/ 4 برابری سرمایه بانک عامل این تسهیلات، محقق میشد میتوانست با اصلاحات در وام مسکن، به حداقل برسد و زمینه رشد غیرتورمی بازار ملک فراهم شود.
هماکنون مطابق آخرین سطح قیمت اوراق وام خرید مسکن، 15 درصد ارزش تسهیلات باید صرف خرید امتیاز تسهیلات بدون سپرده شود. در این شرایط، تعداد افرادی که سالانه از تسهیلات اوراق استفاده میکنند حدود 100 هزار نفر است که این میزان پوشش تقاضا معادل یک ششم کل خریداران مسکن در سال برآورد میشود. در صورتی که بانک عامل اوراق مسکن از طریق تجهیز منابع ناشی از افزایش سرمایه بانک، بتواند بخشی از این نوع تسهیلات را بدون لحاظ شرط خرید اوراق به متقاضیان ارائه کند، با کاهش قیمت خرید امتیاز، تقاضای موثر برای دریافت تسهیلات افزایش پیدا میکند و باعث رشد حجم معاملات خرید ملک میشود.
در صندوق پسانداز مسکن «یکم» نیز چالش متقاضیان مصرفی به ناتوانی آنها در تامین مبلغ سپرده برمیگردد. طبق آخرین آمار اعلامی از وضعیت دخل و خرج این صندوق، در فاصله خرداد سال گذشته که صندوق «یکم» شروع به کار کرد تا پایان دی ماه سال جاری، 129 هزار نفر در این صندوق افتتاح حساب کردهاند اما متوسط مبلغی که این حجم ثبتنامکننده، در صندوق پسانداز کردهاند، حدود 21 میلیون تومان به ازای هر سپردهگذار است در حالی که، مطابق الگوی پسانداز در این صندوق، برای پرداخت متوسط مبلغ تسهیلات «یکم» در شهرهای کشور –میانگین وام 60 میلیونی- باید 30 میلیون تومان به مدت یک سال، سپردهگذاری انجام شود. این الگو بهصورت پرداخت یک برابر مبلغ سپرده در هر 6 ماه است.
بنابراین، با وضعیت فعلی منابع سپردهای در صندوق یکم، خانهاولیها به جای آنکه بعد از یک سال به تسهیلات مورد نظر دسترسی پیدا کنند، باید 18 ماه در صندوق انتظار بکشند. این افزایش اجباری طول انتظار، سبب شد از خرداد سال جاری تا دی ماه امسال، به جای آنکه ماهانه حدود 3 هزار نفر از کسانی که طی خرداد تا دی سال گذشته، در صندوق «یکم» افتتاح حساب و سپردهگذاری انجام داده بودند، بتوانند تسهیلاتشان را دریافت و برای خرید آپارتمان اقدام کنند و ماهانه متوسط حدود 600 نفر موفق به دریافت تسهیلات «یکم» شوند. در مرداد ماه امسال 506 نفر در صندوق پسانداز مسکن «یکم»، در کل شهرهای کشور، موفق به دریافت تسهیلات شدند.
در شهریور و مهر ماه امسال نیز به ترتیب 676 و 667 نفر از سپردهگذاران در این صندوق، موعد دریافت تسهیلاتشان فرارسید و وام مورد نظر به آنها پرداخت شد. همچنین طی سه ماه اخیر نیز ماهانه حدود 715 نفر از این صندوق، تسهیلات دریافت کردند. این در حالی است که سال گذشته، در ماههای مشابه –خرداد تا دی 94- ماهانه حداقل 3 هزار نفر در هر ماه، در صندوق یکم، افتتاح حساب انجام دادند که اگر شرط ریالی سپرده، با توان سپردهگذاری این افراد تطابق داشت، در ماههای اخیر معادل همین تعداد، حجم معاملات مسکن افزایش پیدا میکرد اما در ماههای اخیر فقط یکپنجم این افراد موفق به دریافت تسهیلات و انجام معامله شدند. الگوی پسانداز در صندوق پسانداز مسکن، در صورتی که از طریق بهکارگیری بیشتر منابع بانکی ناشی از افزایش سرمایه در اختیار بانک تغییر کند امکان راهاندازی صندوقهای جدید با شرایط مناسب و سازگار متقاضیان، بهوجود خواهد آمد.
سال گذشته با تصویب بودجه سال 95 کل کشور و اعلام وعده دولت، قرار شد مطابق تبصره 19 بودجه، سرمایه بانک عامل بخش مسکن از طریق فروش داراییهای غیرمنقول وزارت راه و شهرسازی، با 5 هزار میلیارد تومان افزایش به حدود 8500 میلیارد تومان برسد. از آنجا که این بانک، به نوعی ماموریت محوری و عمده در تامین مالی بخش مسکن بهخصوص سیاستهای حمایتی مد نظر دولت همچون مسکن اجتماعی و بافت فرسوده را دارد، مقرر شده بود در سال جاری، داراییهای مازاد دولت بهعنوان اهرم مالی در این بخش، در اختیار این بانک قرار بگیرد.
متن تبصره 19 میگوید: به دولت اجازه داده میشود در سال 1395 اموال غیرمنقول دولتی را که بهرهبردار آن وزارت راه و شهرسازی است و واگذاری آنها مشمول سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم(44) قانون اساسی نیست و مصارف آنها نیز از مصادیق جزء(2) بند(د) سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم(44) قانون اساسی نیست با رعایت قوانین موضوعه کشور تا سقف 50 هزار میلیارد ریال به فروش رسانده و درآمد حاصله را برای افزایش سرمایه بانک مسکن اختصاص دهد. این تبصره، هنوز به اجرا در نیامده و برای تحقق آن، باید آییننامه اجرایی آن تدوین و واحد عملیاتی در دولت برای شناسایی داراییهای قابل فروش، شکل بگیرد.
از طرفی مطابق تبصره 35 موجود در قانون اصلاح قانون بودجه 95، به دولت اجازه داده شده برای «اصلاح صورتهای مالی و افزایش توان تسهیلاتدهی»، از محل حساب مازاد حاصل از ارزیابی خالص دارایی خارجی بانک مرکزی، 45 هزار میلیارد تومان از مطالبه بانک مرکزی از بانکها را بابت تسویه طلب بانکها از دولت و افزایش سرمایه دولت در بانکهای دولتی، صرف کند. در متن مصوبه تبصره 35، اسامی 12 بانک از جمله بانک مسکن قید شده که برای بانک عامل بخش مسکن، مبلغ 10 هزار میلیارد تومان بابت حداقل افزایش سرمایه دولت در بانک، تعیین شده است. اما در آییننامهای که دولت در سوم بهمن امسال، برای اجرای این تبصره تدوین کرد، اسم بانک عامل حذف شده است به این معنا که پرداخت مبلغی که قرار بوده بابت افزایش سرمایه بانکها از این محل، در اختیار بانک پرداختکننده تسهیلات مسکن قرار بگیرد به دلایلی نامشخص فعلا منتفی شده است.
در این میان، گفته میشود اولویتبندی بانکهای درگیر تنگنای مالی، باعث شده افزایش 10 هزار میلیارد تومانی سرمایه بانک عامل بخش مسکن، از دستور کار خارج شود. برخی نیز میگویند، استمهال 10 ساله خط اعتباری مسکن مهر نزد بانک عامل بخش مسکن، علت عدم اجرای مصوبه تبصره 35 است. با این حال، متولی تامین مالی مسکن از آنجا که منابع حاصل از استمهال خط اعتباری 45 هزار میلیارد تومانی مسکن مهر را صرف افزایش سقف وام مسکن مهر و تعادل بخشی به منابع و مصارف صندوق یکم کرده است، برای رفع نارسایی تسهیلات فعلی ساخت و خرید، نیازمند منابع جبرانی از جمله افزایش سرمایه است. بانک عامل بخش مسکن طبق گزارشهایی که به تایید سازمان حسابرسی رسیده است، حدود 14 هزار و 700 میلیارد تومان از دولت طلبکار است. این میزان طلب ناشی از پرداخت تسهیلات تکلیفی با سود یارانهای، در سال 93 معادل 11هزار و 200 میلیارد تومان برآورد میشد. بخش قابل توجهی از این میزان طلب، در صورت اجرای کامل تبصره 35، قابل تسویه است.
این دو گام که به ترتیب در قالب تبصرههای 19 و 35 در بودجه تعریف شده، به دنبال «اصلاح صورتهای مالی» و «افزایش توان تسهیلاتدهی» بانکها است اما سهم بانک پرداختکننده وام مسکن از این دو تبصره سرمایهساز -که میتوانست کل سرمایه بانک عامل را به حدود 18 هزار میلیارد تومان برساند- تا کنون، «صفر» بوده است. کمبود سرمایه فعلی بانک عامل بخش مسکن که حدود 3500 میلیارد تومان برآورد میشود، سبب شده از یک سو تسهیلات فعلی ساخت و خرید مسکن بهصورت «ناکافی»، «گران»، «کم تنوع» و البته «زمانبر با طول انتظار فراتر از نرخ طبیعی»، در اختیار متقاضیان و فعالان بازار ملک قرار بگیرد و از سوی دیگر، دامنه پوشش این بخش با تسهیلات بانکی، به کمترین حد 10 سال اخیر نزول کند. هر میزان افزایش سرمایه بانک، قدرت تسهیلاتدهی در بخش مسکن را بر حسب نوع تسهیلات، حدود 5 برابر افزایش میدهد.
در حال حاضر دسترسی به تسهیلات بدون سپرده خرید مسکن –اوراق- از نظر وامگیرندهها، «پرهزینه» توصیف میشود. تسهیلات ارزانقیمت مشمول سپردهگذاری نیز که علیالقاعده برابر فرمول تعیین شده در صندوق پسانداز، باید ظرف یک سال در اختیار خانهاولیها قرار بگیرد به دلیل ناتوانی افراد در عمل به الگوی مصوب سپردهگذاری (کف سپرده)، ظرف 18 ماه به ثبتنامکنندهها پرداخت میشود. در این میان، ناکافی بودن سقف تسهیلات برای گروهی از متقاضیان بهخصوص آن دسته از تسهیلاتی که پرداخت آنها در مقطع فعلی میتواند بازار را از فاز پیشرونق ارتقا دهد، نارسایی سوم وام مسکن به حساب میآید که در کنار تنوع محدود تسهیلات دارای سقف متفاوت، از نفوذ تسهیلات مسکن به بازار تقاضا در مقایسه با سایر بخشهای اقتصادی وامگیرنده کاسته است.
دو نارسایی دیگر تسهیلات پرداختی از سوی بانک عامل بخش مسکن طی سال جاری، به طور مستقیم متوجه بازار ساخت و سازهای ارزانقیمت است که تحت تاثیر کمبود توان وامدهی ناشی از ناچیز بودن سرمایه بانک در مقایسه با تقاضای وام، بروز کرده است. در حال حاضر، مسیر پرداخت تسهیلات ارزانقیمت برای نوسازی بافت فرسوده و همچنین تسهیلات ساخت و عرضه مسکن اجتماعی –واحدهای مسکونی مخصوص حداکثر سه دهک اول جامعه- با چالش منابع و سود بانکی مواجه است. مجموع 6 نارسایی تسهیلاتی در بخش مسکن طی امسال، سبب شده سهم بخش مسکن از کل تسهیلات شبکه بانکی پرداخت شده طی 9 ماه اول، به 8 درصد نزول کند که پایینترین سهم از سال 86 تا کنون برآورد میشود. در 9 ماه اول امسال از 382 هزار میلیارد تومان انواع تسهیلات پرداختی از سوی بانکها به بخشهای مختلف، 34 هزار میلیارد تومان نصیب بخش مسکن شد.
سهم مسکن از کل تسهیلات بانکی در سالهای 86 تا 91 بهطور متوسط حدود 20 درصد بود اما در سال 93 به زیر 12 درصد و در سال 94 به حدود 10 درصد کاهش یافت. در حال حاضر، سهم مسکن از تسهیلات در شرایطی 2 واحد درصد کاهش یافته که ابعاد بازار ملک به لحاظ حجم معاملات خرید، دست کم 9 درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. در این میان، سهم بانک عامل بخش مسکن در پرداخت تسهیلات که قرار بود در سال جاری حداقل به نصف کل تسهیلات پرداختی به این بخش افزایش یابد، در سطح کمتر از 50 درصد قرار دارد. وضع موجود سهم بخش مسکن از تسهیلات بانکی مشخص میکند: شرایط پرداخت و نوع تسهیلات مسکن، با مختصات اقتصادی حجم قابل توجهی از متقاضیان وام –چه سازنده و چه خریدار- سازگار نیست که این نارسایی در صورتی که هدف مصوب دولت برای افزایش 2/ 4 برابری سرمایه بانک عامل این تسهیلات، محقق میشد میتوانست با اصلاحات در وام مسکن، به حداقل برسد و زمینه رشد غیرتورمی بازار ملک فراهم شود.
هماکنون مطابق آخرین سطح قیمت اوراق وام خرید مسکن، 15 درصد ارزش تسهیلات باید صرف خرید امتیاز تسهیلات بدون سپرده شود. در این شرایط، تعداد افرادی که سالانه از تسهیلات اوراق استفاده میکنند حدود 100 هزار نفر است که این میزان پوشش تقاضا معادل یک ششم کل خریداران مسکن در سال برآورد میشود. در صورتی که بانک عامل اوراق مسکن از طریق تجهیز منابع ناشی از افزایش سرمایه بانک، بتواند بخشی از این نوع تسهیلات را بدون لحاظ شرط خرید اوراق به متقاضیان ارائه کند، با کاهش قیمت خرید امتیاز، تقاضای موثر برای دریافت تسهیلات افزایش پیدا میکند و باعث رشد حجم معاملات خرید ملک میشود.
در صندوق پسانداز مسکن «یکم» نیز چالش متقاضیان مصرفی به ناتوانی آنها در تامین مبلغ سپرده برمیگردد. طبق آخرین آمار اعلامی از وضعیت دخل و خرج این صندوق، در فاصله خرداد سال گذشته که صندوق «یکم» شروع به کار کرد تا پایان دی ماه سال جاری، 129 هزار نفر در این صندوق افتتاح حساب کردهاند اما متوسط مبلغی که این حجم ثبتنامکننده، در صندوق پسانداز کردهاند، حدود 21 میلیون تومان به ازای هر سپردهگذار است در حالی که، مطابق الگوی پسانداز در این صندوق، برای پرداخت متوسط مبلغ تسهیلات «یکم» در شهرهای کشور –میانگین وام 60 میلیونی- باید 30 میلیون تومان به مدت یک سال، سپردهگذاری انجام شود. این الگو بهصورت پرداخت یک برابر مبلغ سپرده در هر 6 ماه است.
بنابراین، با وضعیت فعلی منابع سپردهای در صندوق یکم، خانهاولیها به جای آنکه بعد از یک سال به تسهیلات مورد نظر دسترسی پیدا کنند، باید 18 ماه در صندوق انتظار بکشند. این افزایش اجباری طول انتظار، سبب شد از خرداد سال جاری تا دی ماه امسال، به جای آنکه ماهانه حدود 3 هزار نفر از کسانی که طی خرداد تا دی سال گذشته، در صندوق «یکم» افتتاح حساب و سپردهگذاری انجام داده بودند، بتوانند تسهیلاتشان را دریافت و برای خرید آپارتمان اقدام کنند و ماهانه متوسط حدود 600 نفر موفق به دریافت تسهیلات «یکم» شوند. در مرداد ماه امسال 506 نفر در صندوق پسانداز مسکن «یکم»، در کل شهرهای کشور، موفق به دریافت تسهیلات شدند.
در شهریور و مهر ماه امسال نیز به ترتیب 676 و 667 نفر از سپردهگذاران در این صندوق، موعد دریافت تسهیلاتشان فرارسید و وام مورد نظر به آنها پرداخت شد. همچنین طی سه ماه اخیر نیز ماهانه حدود 715 نفر از این صندوق، تسهیلات دریافت کردند. این در حالی است که سال گذشته، در ماههای مشابه –خرداد تا دی 94- ماهانه حداقل 3 هزار نفر در هر ماه، در صندوق یکم، افتتاح حساب انجام دادند که اگر شرط ریالی سپرده، با توان سپردهگذاری این افراد تطابق داشت، در ماههای اخیر معادل همین تعداد، حجم معاملات مسکن افزایش پیدا میکرد اما در ماههای اخیر فقط یکپنجم این افراد موفق به دریافت تسهیلات و انجام معامله شدند. الگوی پسانداز در صندوق پسانداز مسکن، در صورتی که از طریق بهکارگیری بیشتر منابع بانکی ناشی از افزایش سرمایه در اختیار بانک تغییر کند امکان راهاندازی صندوقهای جدید با شرایط مناسب و سازگار متقاضیان، بهوجود خواهد آمد.
سال گذشته با تصویب بودجه سال 95 کل کشور و اعلام وعده دولت، قرار شد مطابق تبصره 19 بودجه، سرمایه بانک عامل بخش مسکن از طریق فروش داراییهای غیرمنقول وزارت راه و شهرسازی، با 5 هزار میلیارد تومان افزایش به حدود 8500 میلیارد تومان برسد. از آنجا که این بانک، به نوعی ماموریت محوری و عمده در تامین مالی بخش مسکن بهخصوص سیاستهای حمایتی مد نظر دولت همچون مسکن اجتماعی و بافت فرسوده را دارد، مقرر شده بود در سال جاری، داراییهای مازاد دولت بهعنوان اهرم مالی در این بخش، در اختیار این بانک قرار بگیرد.
متن تبصره 19 میگوید: به دولت اجازه داده میشود در سال 1395 اموال غیرمنقول دولتی را که بهرهبردار آن وزارت راه و شهرسازی است و واگذاری آنها مشمول سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم(44) قانون اساسی نیست و مصارف آنها نیز از مصادیق جزء(2) بند(د) سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم(44) قانون اساسی نیست با رعایت قوانین موضوعه کشور تا سقف 50 هزار میلیارد ریال به فروش رسانده و درآمد حاصله را برای افزایش سرمایه بانک مسکن اختصاص دهد. این تبصره، هنوز به اجرا در نیامده و برای تحقق آن، باید آییننامه اجرایی آن تدوین و واحد عملیاتی در دولت برای شناسایی داراییهای قابل فروش، شکل بگیرد.
از طرفی مطابق تبصره 35 موجود در قانون اصلاح قانون بودجه 95، به دولت اجازه داده شده برای «اصلاح صورتهای مالی و افزایش توان تسهیلاتدهی»، از محل حساب مازاد حاصل از ارزیابی خالص دارایی خارجی بانک مرکزی، 45 هزار میلیارد تومان از مطالبه بانک مرکزی از بانکها را بابت تسویه طلب بانکها از دولت و افزایش سرمایه دولت در بانکهای دولتی، صرف کند. در متن مصوبه تبصره 35، اسامی 12 بانک از جمله بانک مسکن قید شده که برای بانک عامل بخش مسکن، مبلغ 10 هزار میلیارد تومان بابت حداقل افزایش سرمایه دولت در بانک، تعیین شده است. اما در آییننامهای که دولت در سوم بهمن امسال، برای اجرای این تبصره تدوین کرد، اسم بانک عامل حذف شده است به این معنا که پرداخت مبلغی که قرار بوده بابت افزایش سرمایه بانکها از این محل، در اختیار بانک پرداختکننده تسهیلات مسکن قرار بگیرد به دلایلی نامشخص فعلا منتفی شده است.
در این میان، گفته میشود اولویتبندی بانکهای درگیر تنگنای مالی، باعث شده افزایش 10 هزار میلیارد تومانی سرمایه بانک عامل بخش مسکن، از دستور کار خارج شود. برخی نیز میگویند، استمهال 10 ساله خط اعتباری مسکن مهر نزد بانک عامل بخش مسکن، علت عدم اجرای مصوبه تبصره 35 است. با این حال، متولی تامین مالی مسکن از آنجا که منابع حاصل از استمهال خط اعتباری 45 هزار میلیارد تومانی مسکن مهر را صرف افزایش سقف وام مسکن مهر و تعادل بخشی به منابع و مصارف صندوق یکم کرده است، برای رفع نارسایی تسهیلات فعلی ساخت و خرید، نیازمند منابع جبرانی از جمله افزایش سرمایه است. بانک عامل بخش مسکن طبق گزارشهایی که به تایید سازمان حسابرسی رسیده است، حدود 14 هزار و 700 میلیارد تومان از دولت طلبکار است. این میزان طلب ناشی از پرداخت تسهیلات تکلیفی با سود یارانهای، در سال 93 معادل 11هزار و 200 میلیارد تومان برآورد میشد. بخش قابل توجهی از این میزان طلب، در صورت اجرای کامل تبصره 35، قابل تسویه است.
گ
